Stottertherapie
Wat is stotteren?
Stotteren is een manier van spreken.
Na vele jaren van wetenschappelijk onderzoek is aangetoond dat stotteren bij de meeste mensen aangeboren is en dat er een neurofysiologische oorsprong aan ten grondslag ligt. Die genetische aanleg zorgt er voor dat de aansturing van de spreekspieren net even anders verloopt dan bij mensen die niet stotteren. Door die andere aansturing vanuit de hersenen kunnen er herhalingen, verlengingen en/of blokkades merkbaar zijn in het spreken. De manier van stotteren is per persoon verschillend en uniek. Over het algemeen begint stotteren bij kinderen tussen de twee en zeven jaar, in de periode waarin de spraak-taalontwikkeling de grootste stappen maakt.
Multifactorieel
Stotteren is multifactorieel. Dat betekent dat naast de aangeboren neurofysiologische aanleg er verschillende factoren zijn die mee kunnen spelen in de ontwikkeling van het stotteren.
De sterk groeiende spraak-taalontwikkeling kan een uitlokkende factor voor het stotteren zijn, maar ook andere uitlokkende factoren kunnen meespelen. Factoren zoals (communicatie)snelheid, spanning (positief en negatief) of andere belemmeringen/uitdagingen in de ontwikkeling.
Wat goed is om te benoemen: de uitlokkende factoren zijn nooit de oorzaak van het stotteren, enkel een meespelende factor in het ontstaan of in stand houden van het stotteren.
Verloop
Als het stotteren eenmaal gestart is kan het zich verder ontwikkelen. Kinderen die net zijn gaan stotteren merken dit meestal zelf nog niet op. Als het wat langer aanwezig is kunnen kinderen het langzaam steeds meer opmerken en er beginnend op gaan reageren. Bijvoorbeeld door meer moeite te doen om het woord eruit te duwen, waarbij lichaamsdelen mee kunnen gaan bewegen. Dat noemen we vechten (je gaat als het ware het gevecht aan met je stotter). Ook kan het voorkomen dat de kinderen minder willen praten of andere woorden gaan zoeken. Dit heet vluchten (je vlucht als het ware voor je stotter). Er kunnen negatieve gevoelens en gedachten ontstaan over het stotteren en dit kan doorontwikkelen in een verminderd zelfvertrouwen en spreekangst.
Neurogeen stotteren
Neurogeen stotteren is een vorm van stotteren die ontstaat na een hersenbeschadiging, bijvoorbeeld door een hersenbloeding, een klap op het hoofd bij een ongeluk of als gevolg van een degeneratieve neurologische aandoening zoals de ziekten van Alzheimer, Parkinson en Huntington. Deze vorm van stotteren komt dus vooral voor bij volwassenen.
Bij veel mensen met neurogeen stotteren gaat dit samen met afasie of dysartrie, soms ook met verbale apraxie.
Psychogeen stotteren
Deze vorm van stotteren ontstaat plotseling als het gevolg van psychische klachten, zoals het meemaken van een traumatische gebeurtenis. Terwijl er geen aangeboren neurofysiologische aanleg is om te gaan stotteren. Het lichaam zoekt als het ware een manier om de psychische spanning tot uiting te brengen en dit gebeurt in de vorm van stotteren. Wanneer het lichaam klachten vertoont als gevolg van psychische klachten noemen we dat psychosomatisch.
De begeleiding van mensen die psychogeen stotteren ervaren zal daarom altijd in samenwerking gaan met een psychotherapeut en/of psychiater.
Algemene informatie
In Nederland heb je bij de logopedist de keuze uit verschillende therapieën voor stotteren. Elke therapie heeft een eigen theoretische basis waarop het onderzoek en de verschillende oefeningen binnen de therapie zijn gebaseerd. In de Richtlijn stotteren bij kinderen, adolescenten en volwassenen wordt dit uitgebreid beschreven.
Maatwerk
Omdat iedereen uniek is, het stotteren bij iedere persoon zich op een andere manier uit en er veel verschillende factoren een rol kunnen spelen, is iedere behandeling weer anders. Bij ons vind je dus geen one size fits all therapie.
We zullen starten met een intakegesprek waarin we allerlei verschillende factoren zullen uitvragen. Daarna zullen we diepgaander onderzoek uitvoeren. De resultaten van dit alles zullen gezamenlijk worden besproken en vervolgens wordt in samenspraak een behandeldoel, methode en plan opgesteld. Dit wordt tijdens de therapie regelmatig geëvalueerd en waar nodig bijgesteld.
Realistische verwachtingen
Wanneer je zoekt naar een manier om van je stotteren ‘af te komen’ is het eerlijke verhaal: daar kunnen wij je niet bij helpen. Het is vanuit wetenschappelijk onderzoek bekend dat vanaf 7 jaar de kans zeer klein is dat het stotteren helemaal zal verdwijnen. Stotteren ontstaat vanuit een neurofysiologische aanleg, wat betekent dat je ermee geboren wordt. Het hoort dus bij jou, net zoals de kleur van je haar of de kleur van je ogen. Die neurofysiologische aanleg kunnen we niet doen verdwijnen en dat hoeft ook niet, want je bent goed zoals je bent.
Logopedie-stottertherapie voor kinderen jonger dan 7 jaar
Voor kinderen jonger dan 7 jaar geldt dat hun hersenen nog volop in ontwikkeling zijn. Er zijn dan ook veel kinderen in die leeftijd die een fase van stotteren hebben. Bij een groot gedeelte van die kinderen zal het stotteren vanzelf weer verdwijnen of door middel van stottertherapie. Bij een kleiner gedeelte zal het stotteren niet (volledig) verdwijnen.
Het is niet zeker te zeggen bij welk kind het stotteren vanzelf of door stottertherapie verdwijnt en bij welk kind het stotteren zal blijven. Daarom is het algemene advies: zoek zo snel mogelijk hulp als je kind begint te stotteren. Om te voorkomen dat het stotteren van je kind doorontwikkelt met vormen van vechten en vluchten.
Vroegtijdig ingrijpen
Bij aanvang van de stottertherapie kijken we naar de aanwezigheid van risicofactoren die de kans op blijvend (chronisch) stotteren vergroten. Het is belangrijk om snel en op jonge leeftijd het stotteren te observeren om samen te kunnen beslissen of monitoren of therapie de beste optie is. Indien beginnen met therapie de beste optie is, is het verstandig om hier dan ook snel en op jonge leeftijd mee te beginnen. Dit verhoogt de kans op dat het stotteren zal verminderen of zelfs verdwijnen.
De rol van de ouders
In de stottertherapie voor kinderen zal de focus vooral bij de ouders liggen: samen met jullie als ouders werken we om het praten voor je kind zo makkelijk en plezierig mogelijk te maken en houden. Dit noemen we indirecte stottertherapie. Dit betekent dat de ouders altijd aanwezig zijn bij de stottertherapie voor hun kind.
Stotteren mag
Bij de stottertherapie voor jonge kinderen is het belangrijk dat iedereen in de omgeving van het kind zich houdt aan ons motto: stotteren mag. Want kinderen doen het stotteren niet expres, het gaat om een controleverlies van het spreken. Wanneer ze geconfronteerd worden met adviezen en tips om niet te stotteren kan dit traumatiserend werken, omdat ze het idee krijgen dat hun manier van spreken er niet mag zijn. Kinderen gaan dan vervolgens extra hun best doen om niet te stotteren, maar daar wordt het stotteren alleen maar meer van.
Mogelijke uitkomsten
Vaak vermindert het stotteren bij jonge kinderen door therapie of het verdwijnt helemaal. We hebben niet volledig in de hand of het stotteren van je kind helemaal verdwijnt of dat het stotteren blijft. Als het stotteren blijft wordt dat in onze ervaring door het kind en de ouders vaak niet (meer) als vervelend ervaren, want zowel de ouders als het kind weten dan inmiddels dat het vooral heel belangrijk is dat het kind met plezier praat en zich niet laat tegenhouden door het stotteren. Ze hebben dan ook geleerd hoe zij de omgeving zo stottervriendelijk mogelijk kunnen maken, zodat het voor het kind ook fijn blijft om te praten. Of dat nou met of zonder stotters is.
Logopedie-stottertherapie voor kinderen vanaf 7 jaar
Vanuit verschillende wetenschappelijke onderzoeken wordt gezien dat bij kinderen vanaf 7 jaar die al meerdere jaren stotteren de kans groter is dat het stotteren blijft. Dat is geen definitief gegeven, maar de kans dat het stotteren zal verdwijnen is wel sterk afgenomen. Wel kan het stotteren nog variëren: je zult merken dat het soms periodes vrijwel afwezig is en dat het op andere momenten weer toeneemt en veel aanwezig is.
Een veranderende belevingswereld
De belevingswereld voor kinderen vanaf 7 jaar verandert sterk. Vanaf groep 3 gaan ze leren lezen, schrijven, spellen, rekenen, (moeilijke) vragen beantwoorden, spreekbeurten houden, enzovoorts. Maar ook worden kinderen in die leeftijd bewuster van zichzelf en anderen en hoe ze van elkaar verschillen. Vanuit andere kinderen kunnen vragen en opmerkingen over stotteren of zelfs plagen en pesten ontstaan. En vanuit je kind kunnen frustratie, schaamte, angst en onzekerheid ontstaan.
Als dit soort dingen gebeuren is het begrijpelijk dat je kind verzucht ‘Ik wil dat het stotteren stopt!’ of dat je als ouders denkt ‘Hopelijk zal het stotteren verdwijnen’.
Realistische doelen
Omdat we niet kunnen garanderen dat het stotteren zal verdwijnen, stellen we realistische doelen op voor de stottertherapie. Dit gaat altijd in samenspraak met jullie als ouders, maar zeker ook met je kind. Want de stottertherapie gaat nu eenmaal over je kind en die weet zelf ook goed wat hij of zij wil behalen en leren.
Het doel is niet: het stotteren weg oefenen. Want het is voor wie dan ook frustrerend om iets te oefenen dat op de lange termijn toch niet werkt.
Wel werken we aan het doel dat je kind vrijuit, met plezier en zelfvertrouwen spreekt en participeert. We kijken naar de verschillende factoren die meespelen in de klacht. Dat betekent dat we bijvoorbeeld met je kind werken aan:
- het zelfvertrouwen in het eigen spreken vergroten
- de eigen communicatieve vaardigheden verkennen en versterken
- hoe om te gaan met vragen of opmerkingen over het stotteren
- hoe veerkrachtig om te gaan met tegenslagen die het kind kan tegenkomen met het stotteren
- hoe anders om te gaan met het stotteren zodat het vechten en vluchten afneemt
De omgeving betrekken
De omgeving informeren over stotteren en wat wel/niet te doen als je kind stottert is een belangrijk onderdeel van de stottertherapie. Wij kunnen hierin een rol spelen, maar we coachen je kind en jullie als ouders ook om dit zelf te doen in je eigen omgeving. Zo denken we mee over hoe je mensen in je omgeving kunt vertellen over stotteren. Maar we gaan ook wel eens mee naar school om samen met kinderen een spreekbeurt over stotteren in de klas te houden.
Betrokkenheid van ouders
Ook in deze leeftijdsfase is de betrokkenheid van ouders erg belangrijk. De aanwezigheid van ouders bij de stottertherapie is daarom een vereiste, zodat de ouders goed meekrijgen waar we het over hebben en welke rol zij kunnen spelen in de stottertherapie. Want de stottertherapie vindt niet alleen plaats in onze behandelkamers, maar juist ook thuis, op school, bij de sportvereniging, enzovoorts. En daar heeft je kind steun bij nodig.
Mocht je als ouders zorgen, twijfels, verdriet of schuldgevoel ervaren, dan is er uiteraard ook ruimte om die dingen te bespreken met ons. Gedurende de stottertherapie houden we regelmatig oudergesprekken waarin die onderwerpen aan bod kunnen komen.
Logopedie-stottertherapie voor jongeren, adolescenten en volwassenen
Je stottert waarschijnlijk al sinds je kind bent. En je merkt vast dat het stotteren in wisselende mate meer en minder aanwezig is. Wellicht dat je vervelende ervaringen hebt opgedaan met het stotteren en dat je als gevolg daarvan negatieve gedachten en gevoelens ervaart, zoals frustratie, schaamte, onzekerheid.
Intake en hulpvraag
Tijdens het intakegesprek met jou brengen we eerst in kaart wat precies je hulpvraag is en welke factoren daarin meespelen. Omdat de kans klein is dat het stotteren nog (volledig) zal verdwijnen, stellen we realistische doelen op voor de stottertherapie. Dit gaat altijd in samenspraak met jou, zodat je het zo snel en goed mogelijk in jouw persoonlijk dagelijks leven kan toepassen.
Doelen van de therapie
Het doel is niet: het stotteren weg oefenen. Want het is voor wie dan ook frustrerend om iets te oefenen dat op de lange termijn toch niet werkt.
Wel werken we aan het doel dat je vrijuit, met plezier en zelfvertrouwen spreekt en participeert. We kijken naar de verschillende factoren die meespelen in de klacht. Dat betekent dat we bijvoorbeeld met jou gaan werken aan:
- het zelfvertrouwen in het eigen spreken vergroten
- de eigen communicatieve vaardigheden verkennen en versterken
- hoe om te gaan met vragen of opmerkingen over het stotteren
- hoe veerkrachtig om te gaan met tegenslagen die je kan tegenkomen met het stotteren
- hoe anders om te gaan met het stotteren zodat het vechten en vluchten afneemt
Belangrijke mensen uit jouw omgeving kunnen betrokken worden bij je behandeltraject, zoals ouders, een partner, familieleden, goede vrienden.
De omgeving informeren
De omgeving informeren over stotteren en wat wel/niet te doen als je stottert is een belangrijk onderdeel van de stottertherapie. Wij kunnen hierin een rol spelen, maar we coachen jou en waar gewenst ook anderen vanuit jouw omgeving om dit zelf te doen. Zo denken we mee over hoe je mensen in je omgeving kunt vertellen over stotteren. Mocht het nodig en gewenst zijn, dan kunnen we ook samen in gesprek met belangrijke mensen in jouw omgeving, zoals een docent, mentor, werkgever of collega.